Karaciğer hastalıkları, küresel ölçekte en yaygın sağlık problemleri arasındaki yerini koruyor. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre; siroz ve kronik karaciğer rahatsızlıkları her yıl yaklaşık 2 milyon can kaybına yol açarak, dünya genelindeki ölüm nedenleri listesinde ilk 10 sırada bulunuyor. Vücudun adeta bir kimya laboratuvarı gibi çalışan karaciğeri; yaşamsal maddelerin sentezlenmesi, besinlerin enerjiye çevrilmesi ve toksik maddelerin vücuttan arındırılması gibi hayati fonksiyonları yerine getiriyor.
“Karaciğerdeki hasar, uzun yıllar boyunca hiçbir belirti göstermeden sessizce ilerleyebilir; uzun vadede ise iltihaplanma, fibrozis ve nihayetinde karaciğer nakli gerektirebilen siroza yol açabilir. Karaciğer sağlığını korumanın en temel yolu sağlıklı bir kiloya sahip olmaktır,” diyen Gastroenteroloji Uzmanı Prof. Dr. Hakan Yıldız, karaciğerde en sık hasara yol açan 6 etkeni sıraladı.
Hepatit B
Dünya genelinde en sık rastlanan viral hepatit türü olan Hepatit B, çoğunlukla anneden bebeğe bulaşma yoluyla karaciğerde kronik inflamasyona, yani kronik karaciğer hastalığına zemin hazırlayabilmektedir. Bu iltihaplanma süreci, yıllar içerisinde karaciğer hücrelerinin kaybına yol açarak siroz ve/veya karaciğer kanseri gibi ağır tablolarla sonuçlanabilmektedir.
Nasıl önlem almalı?
Hepatit B aşısı, büyük oranda bireyleri yaşam boyu bu enfeksiyondan koruma özelliğine sahiptir.
Obezite
Dünya genelinde en sık rastlanan karaciğer rahatsızlığının “karaciğer yağlanması” olduğu ifade edilmektedir. Çağımızın kritik sağlık sorunlarından biri olan obezite, karaciğerde özellikle “metabolik disfonksiyonla ilişkili yağlı karaciğer hastalığı” olarak tanımlanan tabloya sebebiyet verebilmektedir.
Karaciğerde yağlanma, uzun vadede geri dönüşü olmayan ciddi hasarlara yol açabilmekte ve günümüzde karaciğer nakli gerektiren tabloların en yaygın nedenini oluşturmaktadır.
Son yıllarda obezite ve sağlıksız beslenme alışkanlıkları sebebiyle karaciğer yağlanması vakalarında belirgin bir artış gözlemleniyor. Yapılan araştırmalar, obezite sorunu yaşayan bireylerin yaklaşık %80’inde karaciğerde yağ birikimi olduğunu ortaya koymaktadır.
Nasıl önlem almalı?
Sağlıklı beslenme düzenine geçmek, her gün 30 dakika hafif tempolu yürüyüş yapmak ve ideal kiloya ulaşmak karaciğer sağlığı için kritiktir. Mevcut kilonun %8-10’unun verilmesi ve günde 2-3 fincan filtre kahve tüketilmesi, karaciğer yağlanmasının hafiflemesine önemli ölçüde destek sağlamaktadır.
İlaçlar ve Bitkisel Ürünler
Zararsız olduğu düşünülen bazı ağrı kesiciler ve bitkisel takviyeler, bilinçsizce tüketildiğinde karaciğerde ani iltihaplanmaya yol açarak toksik hepatite neden olabilmektedir. Bu durum; halsizlik, sarılık ve ilerleyen aşamalarda karaciğer yetmezliği gibi ağır tabloların gelişmesine sebebiyet verebilir.
Nasıl önlem almalı?
İlaçları ve bitkisel takviyeleri bütünüyle “masum” olarak değerlendirmemek gerekir. Doktora danışmadan hiçbir ürünü kullanmamak, toksik hepatit riskini bertaraf etmenin ve karaciğeri korumanın en temel yoludur.
Aşırı Alkol Tüketimi
Alkol, karaciğerde parçalandığı sırada ortaya çıkan toksik ara ürünler nedeniyle hücrelerde ciddi yıpranmaya yol açmaktadır. Bu sürecin sonucunda zamanla yağlanma ve iltihaplanma gelişmekte; tablo, nihayetinde siroza kadar uzanan sessiz bir hasar sürecine dönüşmektedir.
Nasıl önlem almalı?
Alkol tüketimini güvenli sınırların altında tutmak ve seyrek tüketmek (haftada 2-3 kadehi aşmamak), karaciğer sağlığını korumak adına büyük bir önem taşımaktadır.
Genetik Hastalıklar
Bazı karaciğer hastalıkları kalıtsal nedenlerle ortaya çıkmaktadır. Genler, normal şartlarda karaciğer hücrelerinde işlev gören enzimlerin, reseptörlerin ve taşıyıcı proteinlerin üretimini kontrol eder. Bu genlerde meydana gelen bir bozukluk, karaciğerin temel fonksiyonlarını tam olarak yerine getirememesine yol açar.
Örneğin; safra üretimi ve kullanımı aksayabilir veya bakır ile demir gibi minerallerin vücuttaki dengesi bozulabilir. Ayrıca, metabolizma sonucu oluşan bazı zararlı maddelerin vücuttan uzaklaştırılması zorlaşabilmektedir.
Nasıl önlem almalı?
Bu tür genetik kökenli hastalıklar erken dönemde fark edildiğinde, çoğu zaman ilaç tedavisiyle kontrol altına alınabilmektedir. Erken tanı koyulabilmesi için düzenli sağlık kontrollerinin aksatılmaması ve gerekli laboratuvar testlerinin yapılması büyük önem taşımaktadır.
Otoimmün Hastalıklar
Karaciğerin otoimmün hastalıkları (otoimmün hepatit, primer biliyer kolanjit gibi), çoğunlukla genetik yatkınlığı bulunan bireylerde; enfeksiyonlar, ilaç kullanımı veya karaciğerde inflamasyonun tetiklenmesi sonucunda meydana gelmektedir.
Nasıl önlem almalı?
Erken dönemde tanı konulduğunda otoimmün karaciğer hastalıkları başarıyla tedavi edilebilmektedir. Aile bireylerinde bu tür bir rahatsızlık öyküsü bulunan kişilerin, düzenli aralıklarla uzman takibi altında olmaları büyük önem taşımaktadır.
25 Mart 19.05
