“Bu Bir Prova Değil ‘Le Réel’”, belgesel tiyatro formunda gerçeğin sınırlarını sorguluyor
Yusuf Onur Aydın’ın yönettiği “Bu Bir Prova Değil ‘Le Réel’” adlı tiyatro oyunu izleyiciyle buluşmayı sürdürüyor. Belgesel tiyatro formunda tasarlanan yapım, birden fazla öyküyü iç içe geçirerek sahneye taşıyor. Oyun, göçmen kadınların çalıştığı bir tekstil atölyesinin hikâyesinden yola çıkan bir tiyatro provalarını merkeze alıyor. Ancak seyir deneyimi yalnızca izleyicinin bakış açısıyla sınırlı kalmıyor; sahnedeki ekranlar kimi zaman masadaki oyuncuları yakın planda gösteriyor, kimi zaman da oyuncuların ellerine aldıkları kameralar aracılığıyla seyirciyi oyunun içine daha da yaklaştırıyor. Bu çok katmanlı anlatım, 80 dakika boyunca izleyici ilgisini diri tutmayı başarıyor.
Yapım, Aydın’ın “karşılaşmalar” teması etrafında yazıp sahnelediği üçlemenin son halkasını oluşturuyor. Daha önce “Sıradan Karşılaşmalar” ve “Gölge Otobanı” ile tiyatroseverlerin karşısına çıkan yönetmen, bu tematik seride birbirini doğrudan takip etmeyen, bağlantısız gibi görünen konular işlendiğini; ancak hem biçimsel düzlemde hem de karakterlerin hayatlarına dokunan etkiler üzerinden ortak bir zeminde buluştuklarını ifade ediyor.
Dışsal Bir Hikâye
Aydın, hazırlık sürecini şu sözlerle anlatıyor:
“Oyunu yazarken salt bir belgesel tiyatro formunda bir tasarım yapmak, gerçek bir olayı alıp canlandırmak fikrine sahiptim. Süreçte oyunun anlatacağı dışsal bir hikâyeyle kendi sürecimi, tiyatro yapma sürecini de işlemek, böylece bir nevi bir oyunun yaratım sürecinin de belgesel anlatısını aktarmak istedim.”
Oyunun değindiği trajik olayın benzerinin Türkiye’de de yaşanmış olması, metni güncel ve yakıcı bir zemine taşıyor. Erkek egemen baskının kadınlar üzerindeki etkisi sürerken, sahnedeki kadın karakterler gerçek ve trajik bir olayı canlandırma motivasyonuyla provaya başlıyor. Ancak prova süreci ilerledikçe, oyuncuların kişisel gerçeklikleri ve dertleri de görünür hale geliyor. Erkek yönetmen ve erkek işveren karakterlerinin ise empati kurmaktan uzak, kendi gündemlerine gömülü halleri dikkat çekiyor. Kadınların yaşadıklarını anlamadıkları açıkça hissediliyor.
Aydın, oyunun katmanlı yapısını şöyle özetliyor:
“Bir oyunun yapım sürecindeki zorluklar, oyuncu-yönetmen ve oyuncu-oyuncu arasındaki ilişkileri de anlatmış oldum. Gerçek ve kurmaca, prova ve oyun ekseninde ilerleyen oyunda ana odağım gerçeğin ne olduğunu doğrudan ekip üyelerini konuşturarak ve seyirciyle bir tartışma ortamı yaratarak sorgulatmak oldu.”
Gerçek ile Kurmaca Arasında
Oyunun kavramsal çıkış noktası ise Fransız psikanalist Jacques Lacan’ın “Le Réel” kavramı. Aydın, Lacan’ın “Gerçeği, sembolik alanın dışında olan yer” şeklindeki tanımından yola çıktığını belirterek şunları söylüyor:
“Görünenin, (ki bu salt trajik, bilinen gerçek bir olay olsa bile) bazen gerçekliğinin tartışılır olduğunu düşünüyorum ve sahne özelinde de gerçek diye nitelendirdiğimiz canlandırmanın yaratım sürecindeki gerçekleri düşünmüyoruz. Tam da bu bağlamda oyunun benim için en önemli cümlesi ‘Anlattıklarımız kadar var oluyoruz’. Özellikle günümüz kapital dünyasında gösterdiğimiz, söylediğimiz, anlattığımız kadar kimliğimizi oluşturduğumuzu ve karşı tarafın bizi öyle tanıdığını düşündüğümüzde, görünmeyen, söylenmeyenlerin de bazen en derinde en gerçeği barındırdığını düşünüyor ve inanıyorum.”
Tiyatro Watt yapımı oyunda Selen Uçer, Münir Can Cindoruk, Elif Nur Kerkük, Selin Hasar ve Yaren Özkoca rol alıyor. “Bu Bir Prova Değil ‘Le Réel’”, 11-12 Mart saat 20.30’da Arter, 16 Mart saat 20.30’da Moda Sahnesi ve 31 Mart saat 21.00’de DasDas Ataşehir’de sahnelenecek.
KAYNAKÇA: anlattigimiz-kadar-variz-2482337
27 Şubat/11.08
