Uzun süreli uçak yolculuklarından sonra günlerce devam eden yorgunluk ve uyku düzensizliği ile baş etmeye çalışan yolcular, günümüzde kendilerine özel “jet lag programları” hazırlayan dijital uygulamaları tercih ediyor.
Jet Lag ile Mücadelede Teknoloji Dönemi: Kişiselleştirilmiş Dijital Planlar Öne Çıkıyor
Uluslararası seyahat edenlerin en büyük kâbuslarından biri olan jet lag sorununa karşı artık teknoloji destekli modern çözümler devreye giriyor. 2018 yılında piyasaya sürülen “Timeshifter” adlı uygulama, bilimsel algoritmalardan yararlanarak kişiye özel sunduğu tavsiyelerle yolcuların biyolojik saatini yeni zaman dilimine hızla adapte etmeyi amaçlıyor.
Washington Post’un yayımladığı bir habere göre uzmanlar, yaşın ilerlemesiyle birlikte jet lag etkilerinin çok daha ağır hissedildiğini vurguluyor. Ancak doğru zamanda ışığa maruz kalmanın ve planlı uykunun, toparlanma sürecini birkaç gün öne çekebileceği belirtiliyor.
“Yaş İlerledikçe Jet Lag Daha Ağır Hissediliyor”
Uzun yıllardır dünyayı gezen bir gazetecinin deneyimlerine dayandırılan haberde, eskiden jet lag ile mücadele için alınan geleneksel önlemlerin çoğunlukla yetersiz kaldığı ifade edildi. Seyahatlerin özellikle ikinci gününde yaşanan;
-
Aşırı yorgunluk,
-
Sabaha karşı zamansız uyanmalar,
-
Gün ortasına kadar süren kronik bitkinlik gibi sorunların sıkça tekrarlandığı aktarıldı.
Pennsylvania Üniversitesi Uyku Tıbbı Bölümü öğretim üyelerinden Prof. Dr. Indira Gurubhagavatula, yaş faktörünün bu süreçteki rolünü şu sözlerle açıklıyor:
“Bilimsel veriler, yaşımız ilerledikçe yeni zaman dilimlerine uyum sağlamakta zorlandığımızı net bir şekilde gösteriyor. Biyolojik saatimizin ışığa karşı verdiği tepki zayıflarken, düşük ışık koşullarında salgılanan melatonin miktarı da yaşla birlikte azalma gösteriyor.”
Uygulama Kişiye Özel “Jet Lag Planı” Hazırlıyor
Haberde deneyimlerini paylaşan gazeteci, Paris’e yapacağı kısa fakat yoğun iş seyahati öncesinde Timeshifter uygulamasını denemeye karar verdiğini belirtiyor. Sistem; kullanıcının uçuş bilgileri, yaşı ve mevcut uyku alışkanlıkları gibi temel verileri analiz ederek tamamen kişiselleştirilmiş bir strateji ortaya koyuyor.
Uygulamanın fiyatlandırma ve çalışma prensipleri ise şu şekilde:
-
Ücretlendirme: İlk kullanım ücretsiz olarak sunulurken, sonraki seyahatler için plan başına 9,99 dolarveya yıllık 24,99 dolarlık abonelik seçeneği bulunuyor.
-
Seyahat Öncesi Hazırlık: Yolculuktan birkaç gün önce başlayan yönlendirmelerle kullanıcıya; daha erken uyuma/uyanma, kafein tüketimini belirli saatlerde durdurma ve ışık maruziyetini kontrol etme gibi kritik ödevler veriliyor.
Uzmanlara Göre En Güçlü Silah: Işık
Timeshifter’ın metodolojisinin merkezinde, doğru saatlerde ışığa çıkmak ve belirli saatlerde ise ışıktan tamamen kaçınmak yer alıyor. Uygulamada, “Işık, biyolojik ritmi yeniden ayarlayan ve jet lag etkisini azaltan en güçlü faktördür” tespiti yapılıyor.
Uyku dünyasının önde gelen isimleri de bu yaklaşımı destekler nitelikte görüş bildiriyor:
-
Prof. Dr. Clara B. Peek (Northwestern Üniversitesi Feinberg Tıp Fakültesi Biyokimya ve Moleküler Genetik Bölümü): “Biyolojik saati yeniden senkronize etmedeki en etkili araç ışıktır.”
-
Tony Cunningham (Harvard Tıp Fakültesi Uyku ve Biliş Merkezi Direktörü): “Yeni zaman dilimine ulaştığınızda, özellikle sabah saatlerinde güçlü güneş ışığı almak uyum sürecinizi iki ila üç gün kadar hızlandırabilir.”
Kafein ve Uyku Düzeni Kritik Rol Oynuyor
Paris seyahati boyunca uygulamanın direktiflerine sadık kaldığını belirten gazeteci, özellikle kafein kısıtlamasının gözle görülür bir fark yarattığını ifade etti. Sistem, uçuşun ardından sadece çok kısıtlı bir zaman diliminde kahve içilmesine izin verdi. Sonrasındaki süreçte ise planlanan ışık alımı ve uyku saatleri titizlikle uygulandı.
Bu sayede, ertesi gün hissedilen yorgunluğun eski seyahatlere oranla çok daha hafif atlatıldığı ve geçmişte yaşanan o ağır bitkinlik dalgasının bu kez oluşmadığı gözlemlendi. Uzmanlar, bu tarz küçük davranışsal değişimlerin bile vücut üzerinde büyük farklar yaratabileceğinin altını çiziyor.
“Gün Boyu Uyumak En Büyük Hata”
Uzun mesafeli uçuşların ardından yapılan en yaygın hatanın gün boyunca uyumak olduğunu belirten Tony Cunningham, bu durumun biyolojik saati düzeltecek olan ışık maruziyetini tamamen engellediğini söylüyor.
Jet Lag ile Mücadelede En Etkili Yöntemler:
1-Düzenli ve zamanlaması doğru ışık kontrolü
2-Doğru saatlerde uyku düzenine geçiş
3- Kafein tüketiminin belirli saatlerde sınırlandırılması
4-Varış noktasında gün boyu uyumaktan kaçınılması
Haberde görüşlerine yer verilen uzmanların hiçbirinin Timeshifter uygulamasını aktif olarak kullanmadığı not düşülürken, bu başarılı sonuçların bir uygulama olmadan, sadece doğru zamanlama bilgisiyle de elde edilebileceği ifade edildi. Yine de kişiselleştirilmiş yönlendirmelerin, süreci takibi zorlanan yolcular için büyük kolaylık sağladığı vurgulandı.
Gazeteci, Paris’in ardından İtalya’nın kuzeyine yaptığı ikinci seyahatte kurallara daha da sıkı uyduğunu, bu sayede sabahları çok daha dinç uyandığını ve uyku düzeninin hızla normale döndüğünü belirterek sistemin başarısını teyit etti.
Kaynak:https://gazeteoksijen.com/saglik/seyahat-sonrasi-jet-lag-nasil-en-kisa-surede-gecer-276428
21 Mayıs 20.00
