Öne sürülen bilgilere göre, yüksek IQ’lu ve yüksek duygusal yoğunluğa sahip bireyler, çocukluk deneyimleri ve ahlaki hassasiyetleri sebebiyle kronik suçluluk hissetmeye daha yatkındır. Uzmanlar, bu kişilerin kontrol edemedikleri olaylar karşısında bile kendilerini sorumlu hissedebildiklerini belirtmektedir.
Psychology Today’da yayımlanan bir analiz, yüksek zekâlı ve duygusal yoğunluğu yüksek bireylerin kronik suçluluk duygusuna daha yatkın olduğunu ileri sürdü. Varoluşsal psikoterapist ve yazar Imi Lo tarafından kaleme alınan çalışmada, bu durumun ahlaki hassasiyet, varoluşsal farkındalık ve çocukluk yaşantılarıyla ilişkili olduğu savunuldu.
Yazıya göre yüksek zekâlı bireyler, toplumsal eşitsizlik, hayvan hakları ya da başkalarının çektiği acılar gibi meselelerde daha yoğun etik kaygılar taşıyabiliyor. Başkalarının önemsemediği detayları sürekli düşünme eğiliminde olan bu kişiler, “daha fazlasını yapmaları gerektiği” hissinden kurtulamıyor. Makalede, bunun özellikle mükemmeliyetçilikle birleştiğinde kişinin kontrolü dışındaki durumlardan bile kendisini sorumlu tutmasına sebebiyet verdiği aktarıldı.
Çocukluktaki İlişkiler Belirleyici Oluyor
Analizde, çocukluk dönemindeki aile içi ilişkilerin de bu suçluluk hissini besleyebileceği ifade edildi. Özellikle “ebeveynleştirilmiş” çocukların, depresyondaki ebeveynlerine duygusal destek vermek gibi yaşlarına uygun düşmeyen roller üstlenmek durumunda kaldığı ve zamanla aile içindeki problemlerden kendilerini sorumlu görmeye başladığı kaydedildi. Sürekli “fazla hassas”, “fazla yoğun” ya da “fazla talepkâr” oldukları mesajını alan çocukların ise suçluluk duygusunu zamanla utanca dönüştürebildiği vurgulandı.
Makalede ayrıca bazı durumlarda suçluluk hissinin aslında bastırılmış öfke ya da yasın bir dışavurumu olabileceği belirtildi. Psikanalitik yaklaşımlara atıfta bulunulan yazıda, kişinin değiştiremediği olaylar karşısında kapıldığı çaresizliğin öfkeye dönüştüğü, fakat bu öfkenin kabul edilmesi güç olduğu için içe yönelerek suçluluk şeklini aldığı ifade edildi.
Lo, kronik suçluluğun her bireyde aynı sebeplerle ortaya çıkmadığını ancak yoğun suçluluk hissinin temelinde çoğunlukla çocuklukta şekillenen duygusal yaralar bulunduğunu savundu. Yazıda, kişinin kendi ihtiyaçlarını “yanlış” ya da “ayıp” olarak nitelendirmesinin, yetişkinlikte de kalıcı bir iç ses hâline gelebildiği belirtildi.
Lo’nun makalesinde referans aldığı çalışmalar şöyle:
-
Buchtova, M., Malinakova, K., Benitan, M. C., Husek, V., & Tavel, P. (2025). Sensory processing sensitivity and its associations with guilt, shame, self-esteem, and neuroticism. BMC psychology, 13(1), 1-13.
-
Lovecky, D. V. (2009). Moral sensitivity in young gifted children. In Morality, ethics, and gifted minds (pp. 161-176). Boston, MA: Springer US.
-
Mofield, E. L., & Parker Peters, M. (2015). The relationship between perfectionism and overexcitabilities in gifted adolescents. Journal for the Education of the Gifted, 38(4), 405-427.
-
Wells, C. (2017). The Primary Importance of the Inner Experience of Giftedness. Advanced Development, 16.
20 Mayıs 18.45
