Kilo Vermede Merak Edilen Soru: Hızlı ve Yavaş Metabolizma Gerçek mi?

“Yavaş metabolizma” ifadesi, kilo problemlerine gerekçe olarak sıkça dile getiriliyor. Ancak uzmanlara göre bu yaklaşım çoğu zaman eksik ya da hatalı bir yorum içeriyor. Çünkü metabolizma; genetik yapıdan fiziksel aktivite düzeyine, beslenme alışkanlıklarından yaşa kadar birçok faktörün birlikte etkisiyle işleyen karmaşık bir sistem olarak değerlendiriliyor.

Bazı kişiler, “hızlı metabolizmaya” sahip olduklarını söyleyerek fazla yemelerine rağmen kilo almadıklarını öne sürerken; bazıları da kilo vermekte zorlanmalarını “yavaş metabolizma” ile açıklar. Ancak bu noktada akıllara şu soru geliyor: Gerçekten hızlı ya da yavaş metabolizma diye bir durum var mı? Bilimsel veriler bu konuda ne söylüyor?

Metabolizma nedir?

Metabolizma; vücudun yaşamını sürdürebilmesi için gerçekleşen tüm kimyasal süreçlerin genel adıdır. Nefes almak, kan dolaşımını sağlamak, hücreleri onarmak ve vücut ısısını korumak gibi temel işlevlerin tamamı metabolizmanın parçasıdır.

Kilo konusundaki tartışmalar ise çoğunlukla “metabolik hız” kavramı etrafında şekillenir. Bu kavram, vücudun besinleri ve depolanan enerjiyi ne kadar hızlı kullanılabilir yakıta dönüştürdüğünü ifade eder.

The Conversation’ın haberine göre metabolizmayı daha iyi anlayabilmek için şu dört temel terimi bilmek gerekiyor:

Bazal metabolik hız (BMR):
Vücudun tamamen dinlenme hâlindeyken hayati fonksiyonlarını sürdürebilmek için harcadığı enerji miktarıdır. Günlük toplam enerji harcamasının yaklaşık yüzde 60 ila 75’ini oluşturur. Bu oranı en çok beden büyüklüğü etkiler; ayrıca yaş, cinsiyet ve boy gibi faktörler de rol oynar.

Besin kaynaklı termojenez (DIT):
Tüketilen yiyeceklerin sindirilmesi, emilmesi ve işlenmesi sırasında harcanan enerjidir. Günlük enerji tüketiminin yaklaşık yüzde 10 ila 15’ini kapsar.

Egzersiz dışı aktivite termojenezi (NEAT):
Günlük yaşam sırasında yapılan planlı olmayan hareketlerle harcanan enerjidir. Oturup kalkmak, ayakta durmak, yürümek ya da kıpırdanmak gibi aktiviteler bu gruba girer. Günlük enerji harcamasının yaklaşık yüzde 20 ila 30’unu oluşturur.

Egzersiz kaynaklı aktivite termojenezi (EAT):
Koşu yapmak, spor salonunda ağırlık kaldırmak gibi planlı fiziksel aktiviteler sırasında harcanan enerjidir. Bu oran, kişinin fiziksel aktivite düzeyine bağlı olarak günlük enerji tüketiminin yüzde 10 ila 50’si arasında değişebilir.

Yavaş ya da hızlı metabolizma olabilir mi?

Bu sorunun yanıtı biraz karmaşıktır.

Hızlı metabolizma, tıbbi olarak hipermetabolizma ile açıklanabilir. Bu durumda vücudun dinlenme hâlindeki enerji harcaması, normalin en az %10 üzerinde olur. Hipermetabolizma genellikle hipertiroidizm, diyabet veya bazı genetik bozukluklarla ilişkilidir.

Öte yandan, metabolizmayı yavaşlatan iki önemli tıbbi durum vardır: hipotiroidizm (tiroid bezinin yeterince hormon üretmemesi) ve polikistik over sendromu (PKOS). Bu durumlar, vücudun dinlenme hâlindeyken harcadığı enerjiyi düşürür ve kilo artışına yol açabilir; bu açıdan “yavaş metabolizma” olarak nitelendirilebilir.

Ancak bu üç durum, metabolizmanın normalden sapmış özel durumlardır. Genel sağlık durumu iyi olan kişilerde metabolik hız genellikle normal aralıkta kalır ve belirgin şekilde hızlanmaz ya da yavaşlamaz.

Metabolizmayı etkileyen faktörler

Metabolizma, pek çok iç ve dış faktörden etkilenir. Başlıca etkenler şunlardır:

Genetik:
Metabolizmanın genetik etkisi, ikizler üzerinde yapılan araştırmalarla ortaya konmuştur. Kalorisi kısıtlanmış diyet uygulayan tek yumurta ikizleri benzer oranda kilo kaybederken, ikiz olmayan bireylerde kilo kaybı oranları büyük farklılık göstermiştir. Bu da genetik faktörlerin metabolik hız üzerinde önemli rol oynadığını gösterir.

Beslenme alışkanlıkları:
Ne yediğimiz ve ne sıklıkta yediğimiz, günlük enerji alımını belirler ve dolayısıyla metabolik hızı etkileyebilir. Ancak bazı yaygın inanışlar bilimsel olarak desteklenmemektedir; örneğin, sık ve küçük öğünler tüketmenin metabolizmayı hızlandırdığı düşüncesi kanıtlanmamıştır. Önemli olan toplam kalori alımıdır. Ayrıca kilo verildiğinde, vücut adaptif termojenez adı verilen bir mekanizma ile daha az kalori yakmaya başlar; bu da zamanla kilo kaybının yavaşlamasına neden olabilir.

Egzersiz:
Benzer kiloya sahip iki kişiden biri masa başı işte çalışıyor, diğeri gün boyu hareketliyse, aktif kişi günde ortalama 1.000 kalori daha fazla yakabilir. Planlı egzersizler eklendiğinde bu fark daha da artar. Ayrıca kas dokusu, yağ dokusuna göre daha fazla enerji harcadığı için direnç antrenmanları metabolik hızı artırabilir.

Uyku:
Araştırmalar, uyku eksikliğinin metabolik hızı doğrudan düşürmediğini göstermektedir. Ancak uyku yetersizliği, iştahı artıran ghrelin gibi hormonların üretimini artırabilir ve açlık hissini yükseltebilir. Bu konuda daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır.

Yanlış inanışlar neden devam ediyor?

“Yavaş” veya “hızlı” metabolizma fikri, günümüzde hâlâ yaygın ve bunun üç temel nedeni var:

1. Anlaması kolaydır:
Kilo vermekte zorlanan kişiler için “yavaş metabolizma” açıklaması, kilo kontrolünü etkileyen karmaşık faktörleri anlamaktan daha basit ve kolay bir gerekçe sunar.

2. Diyet kültürünün bir parçasıdır:
Birçok ürün, metabolizmayı hızlandırdığını iddia eder fakat bilimsel bir kanıt sunmaz. Bazı zayıflama ilaçları metabolik hızı kısa süreli artırabilir; ancak bu etki sadece birkaç saat sürer.

3. Kanıtlamak zordur:
Vücudun enerji kullanımını tam olarak ölçmek oldukça güçtür, çünkü herkes her gün farklı miktarda kalori alır ve harcar. Mevcut ölçüm yöntemleri hem pahalı hem de zaman alıcıdır.

Metabolik hızı etkileyen pek çok faktör vardır. Bu nedenle insanların doğuştan “hızlı” ya da “yavaş” metabolizmaya sahip olduğu düşüncesi doğruyu yansıtmaz. Vücudumuz, genetikten yaşam tarzına kadar birçok unsurun bir arada çalıştığı karmaşık ve etkileyici bir sistemdir.

KAYNAKÇA:https://gazeteoksijen.com/saglik/kilo-verme-surecinde-one-cikiyor-hizli-ve-yavas-metabolizma-gercekten-var-mi-267368

2 Mart 13.57