Efsane mi Gerçek mi: Yağ Yakan Gıdalar

Sağlıklı yaşam trendlerine yön veren sosyal medya fenomenlerinin artmasıyla birlikte, yağ yaktığı veya bölgesel karın yağlarını erittiği öne sürülen besinlere dair tavsiyelerden uzak durmak her geçen gün daha da zorlaşıyor.

2023 yılına ait bir araştırmaya göre; TikTok’taki zayıflama temalı içeriklerin hacmi o kadar büyük ki, bu videoların toplam izlenme sayısı 58 milyarı aşmış durumda. Peki, dünya genelindeki bu “yağ yakma” tavsiyesi çılgınlığı içinde hangilerini ciddiye almak gerekiyor?

‘YAĞ YAKICI’ GIDALAR GERÇEKTEN İŞE YARIYOR MU?

İngiliz Diyetisyenler Birliği (BDA) Sözcüsü ve Diyetisyen Aisling Pigott, “yağ yakan besin” ifadesinin hem problemli hem de mantıksız olduğunu belirtiyor. Sosyal medya fenomenleri bir gıdanın yağ yaktığını öne sürdüklerinde, aslında o besinin yağ depolarını eritmek için fazladan kalori harcattığını iddia etmiş oluyorlar. Pigott ise bu durumu, “Metabolik açıdan bakıldığında ‘yağ yakmak’, basitçe yağın enerjiye çevrilmesi demektir ve vücudumuz bunu zaten çoğu zaman yapmaktadır” sözleriyle açıklıyor.

SOSYAL MEDYANIN GÖZDESİ OLAN ‘YAĞ YAKAN’ BESİN EFSANELERİ

• Elma Sirkesi ve Orman Meyveleri: İnternette fazlasıyla abartılan elma sirkesinin kilo vermeye yardımcı olduğu inancı 1800’lü yıllara dayanıyor. Pigott, sirkenin kilo kontrolü ve glikoz metabolizmasına faydalı olabileceğini gösteren bazı araştırmalar bulunsa da, bu bulguların geniş çaplı çalışmalarda kanıtlanmadığını aktarıyor. Benzer şekilde orman meyvelerinin yağ yaktığı iddialarının da asılsız olduğunu belirten Pigott, “Bunlar harika birer lif ve C vitamini kaynağıdır ancak zayıflatmazlar. Nihayetinde sadece birer meyvedirler” diyor.

• Baharatlar ve Kahve Karışımları: 1,7 milyondan fazla izlenen bir “yağ yakan kahve” videosunda zencefil, acı biber ve öğütülmüş zerdeçalın karıştırılması tavsiye ediliyor. Pigott, bu malzemelerin vücudun ısı üretimi anlamına gelen ‘termogenez’ veya kalori harcaması üzerinde küçük bir etkisi olduğunu gösteren çalışmalar bulunduğunu ifade ediyor. Hayvan deneyleri; tarçın, hardal ve acı biberdeki kapsaisin gibi bileşiklerin termogenezi artırarak kilo kaybına olumlu etki yapabileceğine işaret etse de Pigott uyarıyor: “Bu etki gerçek hayatta işe yarayacak kadar büyük veya ölçülebilir değil. Toplam kalori harcamanızı belki 1-2 kalori artırabilir ama kilo verdirmez.”

• “Doğal Ozempic” Olarak Adlandırılan Yeşil Çay: Sağlıklı yaşam trendlerinde sıkça bahsi geçen yeşil çayın, obezite tedavisinde kullanılan ve zayıflamak isteyenler arasında popülerleşen GLP-1 hormonunun üretimini artırdığı iddia ediliyor. Pigott, 2015 yılında fareler üzerinde yapılan bir araştırmada kahve polifenollerinin iştah kontrolü sağlayan bu hormonun salınımını artırdığının görüldüğünü; ancak aynı etkinin insanlarda kanıtlanmadığını ve GLP-1 seviyelerinin büyük oranda genetiğe bağlı olduğunu vurguluyor.

KAFEİN ZAYIFLAMAYA YARDIMCI OLUR MU?

Sıklıkla bir yağ yakıcı olarak pazarlanan kafein hakkında yakın zamanda yapılan gözlemsel bir çalışma, düşük ve orta seviyede kafein tüketiminin düşük vücut yağ oranıyla bağlantılı olabileceğini gösterdi. Pigott, kafeinin spor salonundaki performansı artırdığını, bunun sonucunda daha fazla enerji harcanıp kas yapılabileceğini ve yağ kütlesinin azalabileceğini belirtiyor. Ancak kafeinin performanstaki rolüne rağmen tek başına zayıflatıcı bir etkisi olmadığının altını çiziyor.

İnsanların her zaman mucizevi ve tek hamlede sonuç verecek çözümler aradığını belirten Pigott, “Günde beş fincan kahve içmek kimseyi zayıflatmaz” diyerek uyarıyor. Ayrıca, 2020 yılında yapılan bir araştırmanın, fazla kafein tüketiminin uyku düzenini bozarak kilo alımına yol açabileceğini gösterdiğini hatırlatıyor. Diyetisyen, sosyal medyada akım haline gelen kahveye limon veya tereyağı eklemenin de hiçbir işe yaramayacağını sözlerine ekliyor.

BİLİME GÖRE KİLO VERMENİN GERÇEK YOLU NE?

Tek başına yağ yakma özelliğine sahip hiçbir besin bulunmuyor. Kalıcı kilo vermenin anahtarı ise beslenme ve egzersizden geçiyor. Pigott, vücut kompozisyonundaki değişimi belirleyen asıl unsurların, harcanan enerji ile alınan enerji arasındaki denge ve bireysel genetik yapı olduğunu ifade ediyor.

Bunu başarmak için tüm doğru alışkanlıkların bir araya gelmesi gerektiğini söyleyen uzman isim; Akdeniz diyeti prensiplerine uymanın, her öğünde protein almanın, günlük 30 gram lif tüketmenin, tam tahıllı karbonhidratları tercih etmenin ve düzenli sebze-meyve yemenin öneminin altını çiziyor.

Son olarak sosyal medyadaki içerik üreticilerinin daha fazla beğeni ve tıklama almak için hangi yollara başvuracağını bildiklerini hatırlatan Pigott, şu tavsiyede bulunuyor: “Sunulan bilgiler sizi cezbedecek şekilde tasarlanır. Kendinize ‘Bu bilgiyi bana kim veriyor ve kulağa gerçek olamayacak kadar iyi mi geliyor?’ diye sorun. Cevabınız evetse, o bilgi muhtemelen doğru değildir.”

Kaynak:https://www.cumhuriyet.com.tr/saglik/yag-yakan-yiyecekler-efsanesi-gercek-mi-2492495

5 Nisan 12.30